{"id":360,"date":"2006-02-05T00:24:41","date_gmt":"2006-02-05T00:24:41","guid":{"rendered":"http:\/\/nasdat.com\/?p=360"},"modified":"2006-02-05T00:24:41","modified_gmt":"2006-02-05T00:24:41","slug":"la-doncella-que-deseo-vivir-tantos-a\u00f1os","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nasdat.com\/?p=360","title":{"rendered":"la doncella que deseo  vivir tantos a\u00f1os"},"content":{"rendered":"<p>Cuentos<br \/>\nLa doncella que dese\u00f3 vivir tantos a\u00f1os<\/p>\n<p>Era una doncella hermosa, de cabellera larga y negra, como la ni\u00f1a de los ojos. De brazos y piernas macizas. Parec\u00eda que su cuerpo hab\u00eda sido hecho con el fruto del mamey.<br \/>\nCada vez que cumpl\u00eda a\u00f1os, se preocupaba tanto, porque envejec\u00eda m\u00e1s.<br \/>\n-\u00bfY ahora, qu\u00e9 har\u00e9? Cada d\u00eda que pasa, me vuelvo vieja, se arruga mi cara. \u00bfQu\u00e9 debo hacer para que el tiempo se detenga? \u0096 dec\u00eda a solas.<br \/>\nMuy angustiada y triste era la vida de esta doncella. Hab\u00eda d\u00edas en que dejaba de comer y otros de insomnio total.<br \/>\nEl d\u00eda en que cumpli\u00f3 veinte a\u00f1os, se par\u00f3 frente al cielo, tap\u00e1ndose con un sol encendido. Desnuda se encontraba cuando se arrodillo en el suelo y prendi\u00f3 una vela de cebo; llorando reclamaba al horizonte.<br \/>\n-Sol, padre m\u00edo, si en verdad me quieres, deseo pedirte algo. Recibe esta vela de cebo y un poco de sal que guardo en la palma de mi mano. Te imploro que me dejes vivir muchos a\u00f1os en esta casa tierra \u0096as\u00ed dec\u00eda la doncella, mientras tiraba al aire la sal, que le cay\u00f3 encima.<br \/>\nEsto hac\u00eda cuando de pronto se oscureci\u00f3 el cielo. La doncella escuch\u00f3 a un anciano hablar:<br \/>\n-Soy yo quien te habla&#8230; El sol env\u00eda conmigo su palabra&#8230;\u00bfPor qu\u00e9 deseas vivir m\u00e1s a\u00f1os? \u00bfAcaso no comprendes que ya se tiene escrita la edad en que debe morir la gente<br \/>\nBusc\u00f3 presurosa por d\u00f3nde ven\u00eda la voz de esa persona, sin descubrirla.<br \/>\nPero no tuvo temor, tambi\u00e9n contest\u00f3:<br \/>\n-S\u00e9 que morir\u00e9 un d\u00eda.<br \/>\n-Ahora, resp\u00f3ndeme: \u00bfCu\u00e1ntos a\u00f1os quieres vivir? -los ancianos de aquellos tiempos llegaron a vivir alrededor de cien a\u00f1os<br \/>\n-\u00bfQuieres para ti ciento cincuenta a\u00f1os?-Interrog\u00f3 el anciano.<br \/>\n&#8211; Tengo ansias por vivir trescientos a\u00f1os \u0096dijo la doncella.<br \/>\n-\u00bfEst\u00e1s loca?\u00bfQu\u00e9 comer\u00e1s?\u00bfSi envejeces m\u00e1s a\u00f1os, d\u00f3nde vivir\u00e1s? Ya no caminar\u00e1s bien. Ni siquiera de ropa podr\u00e1s cambiarte, porque ser\u00e1s demasiado lenta.<br \/>\n-Todo esto que me dices ya lo pens\u00e9&#8230;\u00bfQu\u00e9 puedo hacer si quiero vivir muchos a\u00f1os?<br \/>\n-Si es \u00e9ste tu deseo, se lo comunicar\u00e9 al sol. Ser\u00e1 \u00e9l quien decida qu\u00e9 hacer.<br \/>\nAl poco rato se estremeci\u00f3 la tierra. Las doncella sufri\u00f3 un desmayo y se desplom\u00f3 al suelo&#8230;<br \/>\nA\u00fan en estos d\u00edas vemos a la tortuga caminar peque\u00f1os tramos, muy lenta. Pobrecita, carga su casa, en espera de que se cumplan trescientos a\u00f1os, para que por fin logre descansar en una tumba.<\/p>\n<p>Francisco de la Cruz Jim\u00e9nez<\/p>\n<p>Extra\u00eddo de: J\u00f1aa meuxubi ne xtiidxa&#8217; mani&#8217;. La mam\u00e1 de los alacranes y otras f\u00e1bulas zapotecas \/ Francisco de la Cruz Jim\u00e9nez<br \/>\nOaxaca, M\u00e9xico, Fondo Editorial, IEEPO, 2001.<br \/>\nXII, 28 p: Il; 30.5 cm. &#8211; (Colecci\u00f3n Voces del Fondo: Serie &#8220;La luna en el pozo&#8221;).<br \/>\nISBN: 970-18-7146-5<br \/>\nLiteratura zapoteca<\/p>\n<p>Cuentos<br \/>\nBa&#8217; du&#8217; dxaapa&#8217; ni gucala&#8217;dxi&#8217; gapa xtale iza<\/p>\n<p>Ti ba&#8217; du&#8217; dxaapa&#8217; dunabepe sicar\u00fa; ziuula&#8217; ne nayaase&#8217; lana guichaiquebe, zaqueca bezal\u00fabe. Nadipa&#8217; ti&#8217;xhi na&#8217; ne ti&#8217;xhi \u00f1ee. Guidubi ladibe rului&#8217;pe&#8217; bia&#8217; neni guendaxunu. Dxi lanixpido&#8217;be&#8217; la?, nab\u00e9 ric\u00e1 \u00a1quebe xtale xi gunibe ti nabepe&#8217;nga ma cayo&#8217;xho&#8217;be xtale.<br \/>\n&#8211; Yanaya&#8217; xi gune&#8217;, guira&#8217; dxi ridi&#8217;di&#8217; cagola&#8217; xtale, ma cacuuxhu&#8217; lua&#8217;, xi \u00f1anda \u00f1une&#8217; ti tidi&#8217; chaahuidug\u00e1 guenda nabaniri&#8217; -rini&#8217; stubibe.<br \/>\nNab\u00e9 nalugu&#8217; ne nabana&#8217; nga nabani gunaa huiini&#8217; que. Nuu dxi ridi&#8217;di&#8217; negasti&#8217; qui r\u00f3 ne nuu gueela&#8217; ridxibi xpacanda&#8217;.<br \/>\n-Dxi bisaabe&#8217; gande iza la?, dxipe&#8217; lanixpido&#8217;be, bizuhuabe galaa bato&#8217; guiba&#8217;, xa&#8217;na&#8217; ti gubidxa cac\u00e1gui. Xiee la ladibe bireebe, bizuxibibe lay\u00fa ne bicaa guibe ti gui&#8217;ri&#8217; za, bizulundabe cayuunabe ne cucaabe xtale ridxi xaiba&#8217;.<br \/>\n-gubidxa, bixhoze&#8217; xtine&#8217;, pa dxandi&#8217; nadxiilu&#8217; naa la?, racala&#8217; dxe guinaba lii xiixa. Gucuaa gui&#8217;ri&#8217;za ri&#8217; ne tuudxi zidi nia&#8217; xti chu naya&#8217;ri&#8217; , xisi la? Canaba&#8217; lii guindaa xtale iza guidxilay\u00fadi&#8217; -sicari&#8217;guni&#8217; gunaa que, ne bukaa zidi que luguia&#8217;, laaca&#8217; laani&#8217; bilateni ladibe.<br \/>\n-Ndi&#8217; cayunibe, m\u00e1lasi bicahui xaiba&#8217;. Binadiaga gunaa ri&#8217; xtiidxa&#8217; ti bini gola ni guni&#8217;:<br \/>\n-Naandi&#8217; canie&#8217; nia&#8217; lii&#8230; Gubidxa biseendan\u00e9 naa xtiidxa&#8217;&#8230; Xi\u00f1ee nga racala&#8217;dxilu&#8217; cuezalu xtale iza ya&#8217;. Qui ganal\u00fa ma c\u00e1 lu xqui&#8217;chibe panda iza nga guibani bini la? -guno&#8217; diidxa&#8217; que.<br \/>\nBiyubil\u00fa gunaaque paraa nga cani&#8217; dxa miati&#8217; que; qui ganda guidxelabe guiruti&#8217;, Xisi la? Qui nidxibibe; laaca bicabibe:<br \/>\n-Ma nana\u00b4 ziuu dxi gate&#8217;.<br \/>\n-Yana ya&#8217;, gudxi naa panda iza nga racala&#8217;dxilu&#8217; cuezal\u00fa ya&#8217;. Ca binigola la? bibanica&#8217;bia\u00b4ti gayuaa iza. \u00bfRacal&#8217; dxi&#8217;lu ti guayuua garonda&#8217; la?<br \/>\n-Gunaba&#8217; diidxa&#8217; binigola que.<br \/>\n-Racaladxe&#8217; guibane&#8217; chona gayuaa iza -bicabi dxa ba&#8217;du&#8217; dxaapa&#8217; que.<br \/>\n-\u00bfGasti xipiaanilu&#8217; la? Xi golo&#8217; ya&#8217;. Pa igolalu&#8217; m\u00e1 iza la&#8217;, paraa ndi&#8217; nga gapalu&#8217; xlindxilu&#8217;; ma qui zandadi&#8217; salu&#8217; neza. Ni xhabal\u00fa qui zandadi&#8217; guchaalu&#8217; qui zandadi&#8217; guchaalu&#8217;, ti ma nanene nga zacalu&#8217;.<br \/>\n-Guira&#8217; ni cani&#8217;lu&#8217; ca la? Ma guni&#8217; \u00edqueni, xindi gune&#8217; ya&#8217;, naa racala&#8217;dxe&#8217; guibane&#8217; xtale iza.<br \/>\n-Pa nganga nalu&#8217; la&#8217;, chi tidxeni gubidxa. Laa nga guini&#8217; xi guizaaca.<br \/>\nQui nindaadi&#8217; gasti&#8217;, guca ti xu. Ba\u00b4du&#8217; dxaapa huiini&#8217; la?, bidaagu&#8217;, biaba lay\u00fa&#8230; Yanala? ridu&#8217;yanu&#8217; bigu, chaahui&#8217;, chaahui&#8217; dug\u00e1 riz\u00e1. Xhuncu, ma nua&#8217; xlidxi, cabeza guedand\u00e1 dxi que, ti ganda che&#8217; chi guizila&#8217;dxi&#8217; ndaani&#8217;ba&#8217;.<\/p>\n<p>Francisco de la Cruz Jim\u00e9nez<\/p>\n<p>Extra\u00eddo de: J\u00f1aa meuxubi ne xtiidxa&#8217; mani&#8217;. La mam\u00e1 de los alacranes y otras f\u00e1bulas zapotecas \/ Francisco de la Cruz Jim\u00e9nez<br \/>\nOaxaca, M\u00e9xico, Fondo Editorial, IEEPO, 2001.<br \/>\nXII, 28 p: Il; 30.5 cm. &#8211; (Colecci\u00f3n Voces del Fondo: Serie &#8220;La luna en el pozo&#8221;).<br \/>\nISBN: 970-18-7146-5<br \/>\nLiteratura zapoteca <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cuentos La doncella que dese\u00f3 vivir tantos a\u00f1os Era una doncella hermosa, de cabellera larga y negra, como la ni\u00f1a de los ojos. De brazos y piernas macizas. Parec\u00eda que su cuerpo hab\u00eda sido hecho con el fruto del mamey. Cada vez que cumpl\u00eda a\u00f1os, se preocupaba tanto, porque envejec\u00eda m\u00e1s. -\u00bfY ahora, qu\u00e9 har\u00e9? Cada d\u00eda que pasa, me<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":["post-360","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poemas-y-cuentos-indigenas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nasdat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/360","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nasdat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nasdat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nasdat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nasdat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=360"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/nasdat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/360\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nasdat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nasdat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nasdat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}